Ano an Bt Corn?

An Bt Corn sarong halimbawa nin produkto kan biotechnology. An "gene" hale sa soil bacterium Bacillus thurinhienses.

Ini nakakatabang para sa sarong tinanom magka-igwa ninsadiring resistensiya para malabanan an corn borer. An corn borer nakapababa kan ani na minaabot sa 20 hasta 80%. Siring man, nagkakaigwa nin "aflatoxin" sa mais kung apektado ini kan corn borer. An aflatoxin sarong sangkap na nagkakawsa nin cancer.

Tano ta dapat itanom an Bt Corn?

Pangenot na problema sa produksiyon nin mais an pagkontrol kan Asiatic corn borer. Para maiwasan an padagos na pag-atake kan pesteng ini padagos na pinag-aadalan an pagtanom nin Bt Corn na may kakayahan na labanan an corn borer. An Bt Corn napag-araman na may halangkaw na kalidad kung ikukumpara sa ibang klase nin mais. Ini nakakatabang m para maiwasan an paggamit nin mga kemikal o pestisidyo.

Ano an potensyal na pakinabang sa Bt Corn?

Sa mga nasyon na progresibo napag-araman na an genetically modified na tinanom siring kan Bt Corn nagtatao nin dakulang pakinabangan.
" mas halangkaw na gusi
" mas hahabang gastos sa pagtanom
" mas halangkaw na ingreso
" napapangatamanan an kapalibutan nin huli ta dai na kaipuhan ang paggamit nin pestisidyo.

Ano an praktis kan para-uma sa ngonian para malabanan an corn borer?

Kadaklan na paratanom nin mais naggagamit nin Furadan, sarong systemic na insecticide. Ginagadan kaini an mga insektong nagkakan kan dahon, mga nematode sa daga, asin iban pang hayop sa bukid. Kay kun kita nagkakan nin mais na lumbod pa, nakakan ta man an kemikal na ini dahil ta minasakat ini sa gabos nap arte kan tinanom.

An Bt Corn kaya ligtas na kakanon kaysa mga dating klase nin mais?

Tama, ta an mga dating itinanom na klase nin mais ginagamitan nin kemikal na pestisidyo para makontrol an corn borer.

Sabi kan iba an Bt corn nakaka-udong?

Nakakagadan ini nin corn borer, hasta gamu-gamo pero bako sa tao. An insecticide kan Bt corn sarong protina, na madaling matunaw asin puwedeng iluwas kan tawo sa pag-ati - pagbawas.

Nagkakawsa daa nin cancer an mga genetically modified organisms kaiba digdi an Bt Corn?

Ang insulin para sa diabetes asin iba pang bakuna siring sa hepatitis B, malaria asin rabies produckto kan GMO. Ginagamit an mga ini poon kan dekada 80 hasta sa ngonian. Pero mayo man nin mga report na ini nagkawsa o nagdara kan helang na cancer. MAs nakakatabang an genetic engineering para maaraman ang mga bacteria o viruses na nagkakawsa nin mga helang sa paagui kan screening asin DNA fingerprinting.

Gurano katotoo na an pagkakan nin GMO siring kan Bt Corn nakakabaog o nakakabakla?

Ang mga huna-huang ini o patubod saro sana sa mga negatibong kampanya laban sa GMO. Mayo pa man basehan angmga ini asin mayo pa nin pinapaluwas na resulta nin pag-aadal manonongod kaini.

Ano ligtas kaya para sa tao asin kapalibutan an Bt Corn?

An mga transgenic plants sa ngonian ginagamit na sa ibang nasyon asin nakapasar na sa istriktong pag-eksamen sa mga laboratoryo asin sa uma. Ini ligtas na kakanon kan mga tao asin dai nagdadara nin maraot na epekto sa kapalibutan. Digdi sa Pilipinas, an mga pag-aadal sa transdyenik na pananom pinangengenotan asin binabantayan kan National Committee on Biosafety of the Philippines (NCBP). An istriktong pagpapasunod kan mga reglamentos sa kaligtasan kan publiko asin kan kapalibutan tinatawannin dakulang importansiya kan ahensiyang ini bago magtao ninpermiso na ikonduklta an mga pag-aadal. Napag-aramn na an Pilipinas an igwang pinak-mahigpit o istriktong reglamentos sa biosafety sa bilog na kinaban.

Puwede kayang isabay an transdyenik na pananom sa Integrated Pest Management ? (IPM)

Puwedeng maging componentr ini kan IPM. Ang piniling mga "gene" na inililipat sa mga tanom nakakagadan kan ibang peste. Base sa mga pag-aadal an mga natural na kaiwal kan tinanom siring kan lawa, predators, parasites asin mga parasitoids dai apektado. An kombinasyon nin cultural, kemikal kan mga peste sa tinanom makakatabang kun kinakaipuhan.

May kakayahan kaya an satong mga local na siyentista maka-producir nin transdyenik na tinanom?

Sa ngonian igwa kitang mga siyentista sa iba-ibang mga ahensiya nin gobyerno na nagguiguibo nin mga pag-aadal manonongod sa transdyenik na tinanom. Kun matatawan ini nin maninigong suporta asin fundo magkakaigwa ini nin marhay na resulta. Kabilang sa mga ahensiyang ini iyo an International Rice Research Institute (IRRI), National Institute of Molecular Biology and Biotechnology (BIOTECH) asin an Philippine Rice Research Institute (Philirice) na nag-kokondukta nin pag-aadal sa mga maresistensyiang varieties nin paroy sa mga peste. An Institute of Plant Breeding sa Unibersidad kan Pilipinas sa Los Baños asin an BIOTECH iyo an magkatabang sa pagkondukta nin pag-aadal para maka-producir nin Bt Corn na matibay laban sa Asiatic corn borer. Sinda man an magkokondukta nin pag-aadal para maka-producir nin transdyenik na tapayas asin mangga na dai tulos mahihinog.

Igwa kay kita nin mga polisiya asin mga reglamentos para makasigurong ligtas an mga pag-aadal sa transdyenik na tinanom asin iba pang transdyenik na organismo?

An National Committee on Biosafety sa Pilipinas inistablisar kan 1990 base sa Executive Order 430 na nag-tatao nin mga polisiya asin reglamentos sa mga aktibidades sa genetic engineering asin GMOs o transdyenik na pananom. Kaibahan digdi an pag-aadal, importasyon, produksiyon asin distribusyon . Ini multi-sektoral na kompuesto nin mga siyentista asin representante nin mga komuinidad asin pinangengenotan kan Undersecretary kan Research asin Development kan Department of Science and Technology. Sinda man an reponsable para mascreen asin mag-masid kan gabos na aktibidades asin proyekto sa linya kan biosafety.

Ano an obligasyon kan mga siynetista asin mga grupong nagproducir nin mga pananom na transdyenik?

Para maibiteran an mga negatibong mga epekto dapat magkaigwa nin detalyadiong paagui kapag igwa nin lehislasyon asin mga institusyon na regulatory. Obligasyon man kan mga siynetista asin nag-prpducir nin pananom asin gobyerno na siguruhon an kaligtasan kan publiko.

Prepared by:
DA5 RAFID